Học theo dự án (PBL) ở mầm non không phải “làm cho hoành tráng” hay chạy theo sản phẩm cuối. Ở Su Su, PBL được thiết kế như một “đường dây” trải nghiệm đủ gần gũi để con muốn tham gia, đủ dài để con quay lại nhiều lần, và đủ thật để mang sang đời sống. Nhờ được lựa chọn, được thử sai, được sửa và được ghi nhận nỗ lực trong các dự án gắn Be U và SEL, con chủ động dần lên và nhớ lâu vì trí nhớ bám vào trải nghiệm lặp lại có cảm xúc. Bài viết kèm ví dụ thực tế từ Tết có Nếp, Be U Hohoho, No-backpack day và các hoạt động giá trị sống để ba mẹ dễ hình dung và tự kiểm tra tiến bộ của con ở nhà.

HỌC THEO DỰ ÁN LIỆU CÓ GIÚP CON CHỦ ĐỘNG VÀ NHỚ LÂU?

Ba mẹ hay nghe chữ “học theo dự án” là nghĩ ngay tới một thứ khá… người lớn: phải có kế hoạch, phải có sản phẩm cuối, phải có buổi tổng kết. Vì thế mới nảy ra hai nỗi lo rất phổ biến. Một là con còn nhỏ quá, theo dự án sẽ rối. Hai là nếu không học theo kiểu bài vở, con sẽ “vui thì có vui” nhưng nhớ không lâu. Ở Su Su, tụi mình dùng PBL vì đúng một lý do: trẻ mầm non nhớ lâu nhất khi được sống trong một chuỗi trải nghiệm có ý nghĩa, có lặp lại, và có vai trò của chính mình. Dự án không phải để làm cho hoành tráng, dự án là cách để biến việc học thành nếp.

PBL (Project Based Learning) trong mầm non là khung tổ chức học tập xoay quanh một chủ đề hoặc câu hỏi đủ gần gũi để con muốn tham gia, đủ dài để con quay lại nhiều lần, và đủ thật để con mang sang đời sống; ranh giới là không biến dự án thành bài tập thành tích và không ép con diễn giải theo chuẩn người lớn. Nói dễ hiểu, PBL là cách cô thiết kế một “đường dây” xuyên suốt: con làm, con quan sát kết quả, con chỉnh lại, con làm tiếp, rồi con tự kể lại bằng ngôn ngữ của con. Nhờ vậy, con chủ động dần lên, vì con biết mình đang làm gì và làm để làm gì. Nhờ vậy, con nhớ lâu, vì trí nhớ của trẻ bám vào trải nghiệm lặp lại có cảm xúc, chứ không bám vào định nghĩa.

Khung PBL của Su Su luôn chạy trên hai tầng. Tầng mục tiêu bám CT BGD để đảm bảo phát triển toàn diện các lĩnh vực: nhận thức, ngôn ngữ, thể chất, tình cảm kĩ năng xã hội, thẩm mỹ. Tầng triển khai là khung nội bộ gắn Be U và SEL để dự án không trôi thành “làm cho xong”: con được lựa chọn, được thử sai, được sửa, được hợp tác, được công nhận nỗ lực. Cô vận hành dự án bằng một chuỗi thao tác rất cụ thể trong lớp: mở bằng tình huống thật khiến con muốn tham gia, cho con trải nghiệm trực tiếp, cùng con thống nhất “việc cần làm” bằng hình ảnh hoặc ký hiệu đơn giản, chia vai theo lựa chọn của con, quay lại thực hiện theo ngày hoặc theo tuần, rồi chốt bằng một hoạt động lan tỏa sang gia đình. Trong chuỗi đó, cô rèn kèm các kĩ năng nền: tự phục vụ và tự lập, hợp tác nhóm, giao tiếp nhu cầu, kiên trì, kiểm soát cảm xúc khi gặp khó, biết chờ đến lượt, biết hoàn thành việc mình nhận.

Su Su dùng PBL vì đây là cách phù hợp nhất để biến giá trị và kĩ năng thành hành vi lặp lại mỗi ngày, thay vì dạy bằng lời và hy vọng con tự nhớ. Khi dự án làm đúng, ba mẹ sẽ thấy con “có nếp” rõ rệt: con tự giác hơn, bớt phụ thuộc nhắc nhở, biết chịu trách nhiệm phần nhỏ của mình, rồi dần dần biết quan tâm tới người khác.

Ví dụ 1 nằm trong chuỗi dự án chiến dịch Tết, tuần Nếp Nhà của “Tết có Nếp”. Ở lớp, các con được rèn kĩ năng dọn dẹp nhà cửa bằng việc vệ sinh không gian học tập: lau bàn, xếp lại kệ góc chơi, gom đồ đúng nhóm, đặt lại vật dụng về đúng “nhà” của nó. Con làm bằng tay thật, không phải nghe cô nói về sạch sẽ. Con học đúng tinh thần PBL: nhìn thấy lớp thay đổi sau khi mình làm, biết quy trình và biết quay lại duy trì mỗi ngày. Về nhà, ba mẹ sẽ thấy con bắt đầu để ý việc “cất lại cho đúng chỗ”, có xu hướng nhặt đồ rơi, tự xếp dép gọn hơn, thậm chí nhắc người lớn kiểu rất trẻ con: “Nhà mình cũng cần gọn giống lớp con.”

Ví dụ 2 đến từ chiến dịch Giáng sinh “Be U – Hohoho”. Thay vì chỉ nhận quà và chụp hình, tụi mình đi một vòng trải nghiệm xoay quanh chuyện cho và nhận: con học nói lời cảm ơn, học nhận quà bằng thái độ trân trọng, rồi học cách trao đi bằng việc chuẩn bị những món quà Giáng sinh gửi đến các em bé khuyết tật. Con tham gia từng bước vừa sức như gói quà, dán nhãn, chọn lời chúc, cùng cô nhắc nhau giữ nhẹ nhàng và tôn trọng. Con học gốc rễ giá trị sống qua hành động lặp lại trong cả chiến dịch, không phải một bài “dạy đạo đức”. Về nhà, ba mẹ sẽ thấy con biết cảm ơn tự nhiên hơn, bớt phản ứng kiểu “con muốn thêm”, và có những câu nói rất thật: “Con muốn tặng bạn nữa”, “Con có thể chia cho bạn.”

Ví dụ 3 thuộc nhóm gia đình tại nhà, từ cuộc thi “No-backpack day” mở rộng. Gia đình cùng con chuẩn bị một “không phải balo” để đi học lại, với tiêu chí thân thiện môi trường, độc đáo, nhiều màu sắc. Điều quan trọng không nằm ở việc đồ đẹp hay không, mà nằm ở quá trình cùng làm: con tự chọn ý tưởng, con thử đặt đồ vào xem có vừa không, con cùng ba mẹ điều chỉnh để dễ cầm, dễ mở, không rơi đồ. Con học cách lên kế hoạch đơn giản, thử và sửa, và quan trọng nhất là cảm giác “con làm được cùng gia đình”. Về nhà, ba mẹ sẽ thấy con chủ động hơn trong chuyện chuẩn bị đi học, biết kiểm tra đồ của mình, bớt quên, và có động lực kể lại ở lớp vì đó là thứ con tự góp phần tạo ra.

Ví dụ 4 là lớp giá trị sống sâu hơn về lòng biết ơn, có thể đi từ Nếp Nhà của “Tết có Nếp” hoặc từ “Be U – Be Teacher”. Con được chạm vào cảm giác biết ơn theo cách hợp tuổi: biết ơn người đã chăm mình, trân trọng công lao của những thế hệ trước, và trân trọng những thứ mình đang có. Hoạt động có thể là làm một việc nhỏ để “đỡ cho cô”, làm một món tặng cha mẹ, hoặc cùng lớp nhìn lại những điều mình được nhận trong một ngày rồi nói ra một câu cảm ơn. Con học rằng biết ơn không nằm ở lời nói thuộc lòng, nó nằm ở cách mình sống. Về nhà, ba mẹ sẽ thấy con biết nói cảm ơn đúng lúc hơn, biết xin lỗi nhanh hơn khi làm sai, biết giữ gìn đồ của mình hơn vì con bắt đầu trân trọng “cái của con”.

PBL ở Su Su luôn có cá nhân hoá, vì mỗi con có một nhịp tham gia khác nhau và một “cửa vào” khác nhau: có con thích làm tay chân, có con thích kể chuyện, có con thích chuẩn bị, có con cần quan sát trước; cô chia vai và chia mức khó để con nào cũng thấy mình có phần và muốn chủ động. Khi con cảm thấy mình có ích, con tự nâng trách nhiệm của mình lên từng chút, đó là chủ động thật.

Kết quả PBL không đo bằng sản phẩm cuối hay sự kiện tổng kết, mà đo bằng hành vi và thói quen tăng dần: con tự giác hơn, biết duy trì nếp hơn, biết hợp tác hơn, biết quan tâm hơn, và nhớ lâu vì đã sống trong trải nghiệm đó. Ba mẹ có thể tự kiểm tra ở nhà bằng vài dấu hiệu rõ ràng: con có tự chuẩn bị và tự dọn sau hoạt động không; con có quay lại hoàn thành việc dang dở không; con có biết nói nhu cầu và chờ lượt tốt hơn không; con có kể lại được quá trình “con làm như thế nào” không; con có giữ được một thói quen nhỏ liên quan đến dự án trong nhiều ngày không. Nếu những dấu hiệu đó tăng dần, PBL đang đi đúng hướng: giúp chúng mình chủ động, và giúp trí nhớ bền vì bám vào đời sống thật.