Tết được giữ lại bằng nếp: Hành trình “Tết có Nếp” và Triết lý Be U tại Mầm non Su Su
Khi Tết dễ bị rút gọn thành chuỗi hoạt động tiêu dùng và giải trí, giáo dục mầm non đứng trước một câu hỏi căn cốt: làm thế nào để trẻ không chỉ “biết” về Tết mà thực sự hiểu và cảm được chiều sâu văn hóa của nó? Mầm non Bình Thạnh Su Su triển khai chiến dịch “Tết có Nếp” như một mô hình giáo dục văn hóa tích hợp trong bối cảnh đô thị hiện đại. Chiến dịch “Tết có Nếp” không được thiết kế như một chương trình sự kiện theo mùa mà như một cấu trúc giáo dục có chủ đích, nơi trẻ được đặt vào trung tâm của trải nghiệm. Cách tiếp cận này xuất phát từ một nhận định nền tảng rằng giáo dục văn hóa cho trẻ nhỏ cần được kiến tạo thông qua trải nghiệm trực tiếp, tương tác thực và cảm xúc chân thành, thay vì truyền đạt khái niệm bằng lời giảng giải.
Ở chủ điểm Nếp gạo, trẻ tiếp cận bánh chưng không như một món ăn ngày lễ mà như một biểu tượng văn hoá chứa đựng cấu trúc ý nghĩa về đất trời, tổ tiên và sự tròn đầy. Khi trẻ quan sát quy trình gói bánh, chạm vào hạt nếp, lắng nghe câu chuyện về nguồn gốc chiếc bánh vuông, quá trình ấy đồng thời kích hoạt năng lực tư duy biểu tượng và khả năng liên hệ giữa vật thể cụ thể với giá trị tinh thần. Nhiều nghiên cứu về giáo dục sớm đã chỉ ra rằng sự gắn kết giữa thao tác thực hành và bối cảnh văn hoá giúp trẻ ghi nhớ sâu và phát triển nhận thức xã hội bền vững. Chính trong không gian ấy, trẻ bắt đầu hiểu rằng Tết không chỉ là một thời điểm trên lịch mà là kết quả của dòng chảy truyền thống được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Chủ điểm Nếp nhà mở rộng hành trình đó bằng việc đưa trẻ tham gia trực tiếp vào quá trình chăm sóc và chuẩn bị không gian. Khi trẻ lau dọn, sắp xếp, trang trí lớp học để đón năm mới, các em không đơn thuần thực hiện một nhiệm vụ mà đang tham gia vào quá trình kiến tạo cảm giác thuộc về. Tâm lý học phát triển khẳng định rằng trẻ trong giai đoạn mầm non hình thành mạnh mẽ ý thức trách nhiệm thông qua việc được trao vai trò cụ thể trong môi trường sống. Cảm thức gia đình và tinh thần cộng đồng được nuôi dưỡng từ những hành vi chăm sóc nhỏ bé nhưng có ý nghĩa, qua đó giúp trẻ nhận ra mình là một thành viên có đóng góp thực sự trong tập thể.
Đến với Nếp sống, văn hoá Tết được đưa vào môi trường học tập qua các hình thức chơi truyền thống như lô tô, bầu cua, lắc quẻ, xin chữ. Thay vì tách rời văn hoá khỏi đời sống, Su Su để văn hoá được sống động trong tiếng cười và sự tò mò của trẻ. Các khuyến nghị từ nhiều tổ chức giáo dục mầm non quốc tế đều nhấn mạnh vai trò của môi trường học tập giàu bản sắc trong việc hình thành năng lực nhận diện văn hoá và sự tôn trọng khác biệt. Khi trẻ được tham gia trò chơi dân gian trong một bối cảnh được giải thích rõ ràng, văn hoá trở thành trải nghiệm tích cực gắn với cảm xúc an toàn và hứng thú, tạo nền tảng cho bản sắc cá nhân được hình thành một cách tự nhiên.
Cao trào của hành trình là Nếp nhăn, nơi trẻ được tiếp xúc và bày tỏ lòng tri ân với thế hệ đi trước. Trong những buổi giao lưu cùng các cô bác lớn tuổi tại khu phố, trẻ lắng nghe câu chuyện về quá khứ và tự tay trao những phần quà do mình chuẩn bị. Giáo dục lòng biết ơn ở đây không được truyền đạt bằng mệnh lệnh đạo đức mà bằng bối cảnh thực tế để trẻ tự cảm nhận giá trị của bình yên. Các nghiên cứu về phát triển cảm xúc xã hội cho thấy rằng khi trẻ được thực hành hành vi tri ân trong tình huống cụ thể, năng lực đồng cảm và ý thức trách nhiệm xã hội sẽ được củng cố rõ rệt. Lòng biết ơn được nuôi dưỡng bằng trải nghiệm chân thật sẽ trở thành nền tảng đạo đức bền vững cho sự trưởng thành lâu dài.
Xuyên suốt toàn bộ chiến dịch, triết lý Be U đóng vai trò như sợi chỉ đỏ kết nối mọi hoạt động. Be U không được hiểu như một khẩu hiệu khuyến khích cá tính đơn thuần, mà là một quan điểm giáo dục tôn trọng nhịp phát triển riêng của từng đứa trẻ, tạo không gian để trẻ tự khám phá, tự cảm nhận và tự hình thành ý nghĩa cho trải nghiệm của mình. Trong “Tết có Nếp”, mỗi chủ điểm đều được tổ chức theo hướng mở, cho phép trẻ tham gia với mức độ khác nhau, đặt câu hỏi, bày tỏ cảm xúc và lựa chọn cách thể hiện riêng. Triết lý Be U khẳng định rằng mỗi đứa trẻ có quyền lớn lên theo cách của mình, nhưng trong sự kết nối với gia đình, cộng đồng và truyền thống, qua đó dung hoà giữa cá tính cá nhân và giá trị tập thể.
Nhìn tổng thể, “Tết có Nếp” không phải là một chuỗi hoạt động theo mùa mà là một mô hình giáo dục tích hợp, nơi biểu tượng, hành vi, trò chơi và mối quan hệ liên thế hệ được tổ chức thành một cấu trúc logic và có chủ đích. Khi mùa xuân khép lại, điều còn lại không phải là những sản phẩm thủ công hay những bức ảnh lưu niệm, mà là những dấu ấn nhận thức và cảm xúc đã được hình thành trong giai đoạn đầu đời. Tết vì thế không trôi qua theo thời gian mà được giữ lại trong từng “nếp” nhỏ tích tụ trong trẻ. Đó cũng chính là cách Su Su thực hành giáo dục sớm, nơi truyền thống được trao truyền bằng trải nghiệm, và mỗi đứa trẻ được lớn lên đúng với tinh thần Be U, vừa là chính mình, vừa là một phần của dòng chảy văn hoá chung.
Làm thế nào để các hoạt động STEAM không chỉ là chơi mà là học?
Giúp con phát triển tư duy phản biện qua những câu hỏi “Tại sao?” và “Nếu thì…”
Dạy con kỹ năng giải quyết vấn đề đơn giản (Khi đồ chơi bị hỏng, khi bị ngã...) - Khuyến khích con tự tìm cách khắc phục.
Top 5 lợi ích của việc cho trẻ tiếp xúc với thiên nhiên: từ “thực địa” đến “giáo dục ngoài trời”
