20/11 ở Su Su: Khi em bé “viết tình ca” thay lời biết ơn

Hoạt động mừng Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11 tại Su Su trong dự án Be U Be Teacher, nơi em bé “viết tình ca” bằng nét chữ và sắc màu để gửi lời biết ơn đến cô giáo, nuôi dưỡng cảm xúc, ngôn ngữ và phẩm chất nhân văn qua trải nghiệm sáng tạo.

KHI TRIẾT LÝ BE U ĐƯỢC LỒNG GHÉP VÀO HOẠT ĐỘNG 20/10

Trong những năm đầu đời, trẻ học nhanh nhất khi tri thức đi qua cơ thể, rồi mới đi vào ngôn ngữ và tư duy. Nhiều ba mẹ vẫn quen nhìn một hoạt động theo tiêu chí thành phẩm có “đẹp” và “đúng” hay không, trong khi giáo dục sớm quan tâm nhiều hơn đến quá trình trẻ quan sát, thử nghiệm, tự điều chỉnh và hình thành cảm giác năng lực của bản thân. Ở Su Su, các hoạt động trải nghiệm sáng tạo được thiết kế như một môi trường học tập giàu chất liệu và giàu ý nghĩa, nơi trẻ có quyền tò mò, có quyền làm theo nhịp phát triển riêng, bởi trải nghiệm sáng tạo là con đường trẻ kiến tạo tri thức qua giác quan và hành động, giúp trẻ tích lũy nền tảng học thuật một cách tự nhiên, không cần đẩy nhanh bằng áp lực hay khuôn mẫu.

Nếu đi vào bản chất phát triển, “làm” ở lứa tuổi mầm non luôn là một chuỗi năng lực đang lớn lên đồng thời. Khi trẻ chạm vào chất liệu mới, trẻ học cách phân biệt đặc tính, nhiệt độ, độ mềm cứng; khi trẻ trộn, bóp, nặn, trẻ đang rèn vận động tinh và phối hợp tay mắt; khi trẻ đổ đầy rồi bớt đi, so sánh nhiều ít, dài ngắn, nặng nhẹ, trẻ đang làm quen với tư duy toán học theo hướng trực quan và gắn với đời sống. Điểm quan trọng là người lớn không vội sửa để trẻ “đúng ngay”, vì sai lệch có kiểm soát nuôi dưỡng tự tin và tư duy linh hoạt, giúp trẻ dám thử giả thuyết, nhận phản hồi từ vật liệu, rồi tự chọn cách làm lại, một năng lực cốt lõi của giải quyết vấn đề trong học tập về sau.

Từ góc nhìn của các tiếp cận giáo dục mầm non hiện đại, nhiều tổ chức và chuyên gia đều nhấn mạnh vai trò của môi trường giàu tương tác, tôn trọng tính chủ động và bảo đảm an toàn tâm lý cho trẻ. Các triết lý như Reggio Emilia xem trẻ là chủ thể đồng kiến tạo, còn NAEYC đề cao thực hành phù hợp với phát triển, nghĩa là nhiệm vụ vừa sức, có hỗ trợ, và được đặt trong trải nghiệm thật. Khi đặt những định hướng này vào bối cảnh Su Su, chúng tôi chọn ưu tiên cách người lớn hiện diện để lắng nghe, gợi mở và ghi nhận, bởi sản phẩm chỉ là dấu vết, trọng tâm là quá trình và mối quan hệ, nơi trẻ cảm thấy mình được tôn trọng, từ đó học được cách tôn trọng bản thân và người khác trong tương tác xã hội.

Một minh chứng rõ nét cho tinh thần ấy là hoạt động “Em bé viết tình ca” trong dự án Be U Be Teacher. Trên bức tường hoa “Em bé viết”, mỗi tờ giấy là một sắc màu, mỗi dấu vết là một thông điệp, có khi là vài nét chữ còn nghiêng vẹo, có khi là hình vẽ trừu tượng, có khi chỉ là một mảng màu được tô đi tô lại như một cảm xúc chưa biết gọi tên. Với người lớn, đó có thể là những bài “chưa đẹp”, nhưng với trẻ, đó là cách trẻ kể câu chuyện của mình bằng phương tiện phù hợp nhất ở độ tuổi này. Ở hoạt động đó, trẻ không học để trình diễn, trẻ học để nói ra điều mình trân trọng, và vì thế ngôn ngữ, cảm xúc và giá trị sống được hình thành qua biểu đạt sáng tạo, nơi hai chữ “biết ơn” không phải là bài học đạo đức khô cứng mà trở thành trải nghiệm có thật, được trẻ chạm vào bằng chính nét chữ và màu sắc của mình, rồi lặng lẽ trao lời nhắn cho người thương theo cách riêng.

Trong thực tế lớp học, ba mẹ sẽ thấy hiệu quả của trải nghiệm sáng tạo không nằm ở việc trẻ làm ra được bao nhiêu sản phẩm, mà nằm ở chất lượng chú ý và sự kiên trì trong quá trình. Có buổi trẻ đứng trước một khay nguyên liệu lạ, ngửi thử, chạm thử, hỏi thử, rồi mới dám nếm một chút, đó là lúc trẻ đang luyện năng lực tự bảo vệ và ra quyết định. Có buổi trẻ tự tay trộn, nặn, gói, rắc và trang trí, vừa rèn vận động tinh vừa luyện điều tiết cảm xúc, vì trẻ phải chờ, phải sửa, phải làm lại khi chưa như ý. Các nghiên cứu về phát triển sớm cũng chỉ ra rằng môi trường có tính nâng đỡ và giàu trải nghiệm giúp trẻ học sâu hơn, bởi khi trẻ có cảm giác an toàn và được khuyến khích khám phá, hệ thống chú ý và ghi nhớ hoạt động hiệu quả hơn, từ đó trẻ duy trì động lực nội tại và hình thành thói quen học tập tích cực.

Sau cùng, mục tiêu của trải nghiệm sáng tạo tại Su Su không phải tạo ra những em bé “làm cho đẹp”, mà là nuôi dưỡng những em bé hiểu mình đang làm gì, tin rằng mình có thể làm được, và biết trao đi điều tử tế qua những sản phẩm nhỏ. Khi một đứa trẻ viết vài chữ vụng về để gửi lời thương, hay vẽ một hình chưa tròn nhưng chứa đầy tự hào, trẻ đang học cách sống trong giá trị, học cách kết nối, và học cách lớn lên bằng nội lực. Vì thế, trải nghiệm sáng tạo nuôi dưỡng năng lực học tập suốt đời và phẩm chất nhân văn, nơi tri thức, kỹ năng và cảm xúc cùng phát triển trong một tiến trình thống nhất, để mỗi đứa trẻ được trở thành phiên bản của chính mình, một cách bình yên và có gốc rễ.