“Santa Bí Mật”: Khi giáo dục lòng biết ơn và sự cho đi được đặt trong trải nghiệm thật

Nấu ăn không chỉ là công việc bếp núc hằng ngày, mà còn là một “phòng thí nghiệm nhỏ” giúp trẻ học hỏi, sáng tạo và rèn kỹ năng. Khi cha mẹ cùng con chuẩn bị bữa ăn, con không chỉ được khám phá hương vị, màu sắc của thực phẩm, mà còn được trải nghiệm những bài học đầu tiên của STEAM – khoa học, công nghệ, kỹ thuật, nghệ thuật và toán học – theo cách tự nhiên và gần gũi nhất.

Trong những năm đầu đời, trẻ không học về giá trị sống thông qua những khái niệm trừu tượng mà thông qua những tình huống cụ thể, nơi cảm xúc, hành vi và mối quan hệ được đặt trong bối cảnh sống động. Vì vậy, khi nhà trường tổ chức một hoạt động ngoại khoá như “Santa Bí Mật” trong khuôn khổ chiến dịch Be U, điều được hướng đến không phải là một sự kiện mang tính mùa lễ hội, mà là một cấu trúc giáo dục có chủ đích. Ở đó, trẻ được trao cơ hội trở thành người trao tặng thay vì chỉ là người nhận, và chính sự thay đổi vị trí này tạo ra một chuyển động quan trọng trong nhận thức. Trẻ mầm non cần được trải nghiệm hành vi cho đi trong bối cảnh thực tế để hình thành nền tảng nhân cách bền vững, bởi giá trị sống chỉ thực sự được nội tâm hoá khi được gắn với hành động cụ thể và cảm xúc chân thật.

Ở tầng sâu hơn, hoạt động thiện nguyện dành cho lứa tuổi mầm non không đơn thuần là hành vi trao quà mà là một quá trình phát triển năng lực cảm xúc xã hội. Khi trẻ được lắng nghe câu chuyện về hoàn cảnh của những bạn nhỏ khác, được chuẩn bị món quà cùng gia đình và giáo viên, rồi tự tay trao đi trong không khí tôn trọng và kín đáo, các em đang bước vào một chuỗi trải nghiệm tích hợp giữa nhận thức và cảm xúc. Quá trình này đòi hỏi trẻ phải nhận biết cảm xúc của người khác, điều chỉnh hành vi của mình và chấp nhận trì hoãn mong muốn được chú ý để ưu tiên giá trị chung. Sự đồng cảm và ý thức trách nhiệm xã hội không tự nhiên xuất hiện mà cần được nuôi dưỡng bằng những tình huống có cấu trúc và được hướng dẫn phù hợp với đặc điểm phát triển của trẻ, đặc biệt trong giai đoạn chức năng điều hành và khả năng điều chỉnh cảm xúc còn đang hình thành.

Nhiều hướng tiếp cận giáo dục sớm trên thế giới đều gặp nhau ở điểm nhấn mạnh vai trò của môi trường trải nghiệm trong việc phát triển nhân cách. Các khuyến nghị về giáo dục cảm xúc xã hội cho rằng trẻ cần được đặt vào những hoạt cảnh nơi các em có thể thực hành sự hợp tác, chia sẻ và đồng cảm thay vì chỉ nghe về chúng. Tinh thần của giáo dục Montessori cũng đề cao môi trường được chuẩn bị kỹ lưỡng để trẻ tự hành động trong giới hạn phù hợp, qua đó xây dựng cảm giác năng lực nội tại. Khi một hoạt động ngoại khoá được thiết kế với sự cân nhắc về cấu trúc, nhịp độ và bối cảnh, nó không còn là hoạt động bổ trợ mà trở thành phần mở rộng của chương trình học. Hoạt động ngoại khoá, khi được tích hợp có chủ đích, có khả năng mở rộng lớp học ra cộng đồng và giúp trẻ kết nối giá trị đã học với đời sống thực tế, từ đó làm sâu sắc thêm quá trình hình thành bản sắc cá nhân.

Tại Su Su, “Santa Bí Mật” được triển khai trong sự phối hợp với một đơn vị bảo trợ trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt, và toàn bộ quá trình được tổ chức theo nguyên tắc kín đáo, tôn trọng và tập trung vào trải nghiệm của trẻ hơn là hình ảnh bề nổi. Trẻ không được khuyến khích thể hiện sự thương hại mà được hướng dẫn nhìn nhận hoàn cảnh của người khác bằng thái độ bình đẳng và nhân ái. Các phần quà được chuẩn bị cùng gia đình, giáo viên đồng hành trong việc giải thích ý nghĩa của hành động cho đi, và khoảnh khắc trao tặng diễn ra như một hành vi tự nhiên trong dòng chảy hoạt động. Quan sát thực tế cho thấy nhiều trẻ sau trải nghiệm này chủ động nhắc lại câu chuyện, đặt câu hỏi về việc mình có thể tiếp tục làm gì, hoặc thể hiện sự quan tâm đến bạn bè xung quanh nhiều hơn. Lòng biết ơn và niềm vui nội tâm được củng cố mạnh mẽ khi trẻ cảm nhận mình có thể tạo ra giá trị cho người khác, dù chỉ bằng hành động nhỏ, và chính cảm giác có ích ấy trở thành chất liệu của sự tự tin và tự trọng.

Khi nhìn tổng thể, “Santa Bí Mật” không chỉ là một hoạt động thiện nguyện theo mùa mà là minh chứng cho cách giáo dục sớm có thể định hình nhân cách thông qua thiết kế trải nghiệm. Trẻ càng sớm được tiếp xúc với những tình huống cho phép các em thực hành sự tử tế trong bối cảnh an toàn và được hướng dẫn, càng dễ phát triển khả năng tự điều chỉnh và ý thức cộng đồng lâu dài. Đối với ba mẹ và gia đình, thông điệp quan trọng không nằm ở quy mô của hành động mà ở cách chúng ta tạo điều kiện để trẻ được tham gia một cách có ý nghĩa. Khi giáo dục lựa chọn đặt trải nghiệm và mối quan hệ ở trung tâm, giá trị cho đi không còn là khẩu hiệu đạo đức mà trở thành thói quen sống. Chính trong những việc làm nhỏ, được lặp lại và được dẫn dắt bằng sự tôn trọng, nền tảng nhân văn của trẻ được hình thành một cách tự nhiên và bền vững.